Maatschappij & Cultuur

Het kastensysteem (Varna en Jati) is misschien wel de meest complexe sociale structuur ter wereld — en ondanks de officiële afschaffing in 1950 nog steeds diep geworteld in de Indiase samenleving.

De vier traditionele Varnas (standen): Brahmanen (priesters en geleerden), Kshatriyas (krijgers en heersers), Vaishyas (handelaren en boeren), Shudras (dienaren en ambachtslieden). Onder deze vier stonden de Dalits (vroeger "Onaanraakbaren" genoemd) — mensen die de laagste werkzaamheden toegewezen kregen. Binnen deze Varnas zijn er duizenden Jatis (subkasten) die het dagelijks leven bepalen: huwelijkspartners, beroep, woonwijk, ja zelfs het eten.

Officieel is discriminatie op basis van kaste verboden, en de Indiase grondwet garandeert Dalits quotumplaatsen in onderwijs en overheidsdienst (reservatiesysteem). In de praktijk blijft de kaste een bepalende factor — vooral op het platteland, bij huwelijken (meer dan 90 % van de huwelijken zijn binnen de eigen kaste) en in de politiek. Kaste-gebaseerd geweld tegen Dalits komt helaas nog steeds voor.

Als toerist zul je het kastensysteem nauwelijks direct ervaren — maar je zult de effecten ervan zien: in de hiërarchie van de arbeidswereld, in de achternamen (die vaak de kaste verraden) en in de manier waarop verschillende sociale groepen met elkaar omgaan.

India is het religieus meest diverse land ter wereld — geboorteplaats van vier wereldreligies en thuisbasis van aanhangers van praktisch alle grote geloofsovertuigingen.

De grote religies

• Hindoeïsme (80 %): De derde grootste religie ter wereld met meer dan 1 miljard aanhangers. Geen enkele oprichter, geen enkel heilig boek — maar een kosmisch systeem van Dharma (plicht), Karma (daden en hun gevolgen), Samsara (kringloop van wedergeboorte) en Moksha (verlossing). Meer dan 33 miljoen godheden — waarbij de meeste hindoes Vishnu, Shiva of de godinnen (Devi) als hoofdgodheid vereren.
• Islam (14 %): Meer dan 200 miljoen moslims — de derde grootste moslimbevolking ter wereld. Geïntroduceerd vanaf de 8e eeuw door Arabische handelaren en later door de Mogolkeizers. Het culturele erfgoed is immens: Taj Mahal, Urdu-taal, Biryani, Qawwali-muziek.
• Christendom (2,3 %): Een van de oudste christelijke gemeenschappen ter wereld — de apostel Thomas zou in 52 na Chr. in Kerala zijn geland. Sterke aanwezigheid in Kerala, Goa en het noordoosten van India.
• Sikhisme (1,7 %): Opgericht in de 15e eeuw door Guru Nanak in Punjab. Herkenbaar aan de tulbanden (Dastar), de vijf "K" (Kesh/ongesneden haar, Kara/stalen armband, Kanga/kam, Kachera/katoenen ondergoed, Kirpan/ceremoniële dolk) en de indrukwekkende Gurudwaras (tempels) met hun gratis gemeenschappelijke keukens (Langar).
• Boeddhisme (0,7 %): In zijn geboorteland vandaag een minderheid, maar met een groeiend aantal aanhangers onder Dalits (na de bekeringbeweging van Dr. B.R. Ambedkar). De boeddhistische heiligdommen (Bodh Gaya, Sarnath, Ajanta, Ellora) zijn van onschatbare culturele waarde.
• Jainisme (0,4 %): Strikt geweldloos (Ahimsa) — Jains dragen mondkapjes om geen insecten in te ademen, en vegen de grond voor zich om geen mieren te vertrappen. De Jain-tempels (Ranakpur in Rajasthan, Dilwara in Mount Abu) behoren tot de meest kunstzinnige ter wereld.

In India zijn er zoveel festivals dat er naar verluidt elke derde dag ergens in het land iets gevierd wordt. Voor reizigers zijn de grote nationale festivals de meest indrukwekkende ervaringen.

De belangrijkste festivals

• Diwali (oktober/november): Het "Lichtfestival" en belangrijkste Hindoe-festival. Vijf dagen lang worden olielampen (Diyas) en kaarsen aangestoken, huizen versierd, vuurwerk afgestoken en snoep uitgedeeld. Symbolen: de overwinning van het licht op de duisternis, van het goede op het kwade. Het meest spectaculair in Varanasi, Jaipur en Delhi — maar het hele land straalt.
• Holi (maart): Het "Kleurenfestival" — de uitbundigste dag van de Indiase kalender. Kleurpoeder (Gulal) wordt gegooid, waterpistolen en waterballonnen vliegen, en de sociale barrières vallen voor een dag. Bhang (cannabis-lassi) vloeit rijkelijk. Het wildst in Mathura en Vrindavan (Krishna's geboorteplaats, 150 km van Delhi). Draag oude witte kleding — de kleuren gaan er niet meer uit!
• Ganesh Chaturthi (augustus/september): Tien dagen lang wordt de olifantshoofdige god Ganesh gevierd — met enorme, kleurrijk beschilderde Ganesh-standbeelden die op de laatste dag in processies naar de zee of rivier worden gedragen en ondergedompeld. Het grootst in Mumbai.
• Navratri & Durga Puja (september/oktober): Negen nachten dans en verering van de godin Durga. In Gujarat: Garba-dans (duizenden dansen in een cirkel). In Kolkata: weelderige Durga-Puja-Pandals (tijdelijke kunstinstallaties).
• Eid ul-Fitr & Eid ul-Adha: De islamitische feesten worden met bijzondere intensiteit gevierd — feestmaaltijden, nieuwe kleding en gemeenschappelijke gebeden. De Jama Masjid in Delhi is een indrukwekkende plek hiervoor.
• Pongal (januari, Tamil Nadu): Oogstfeest — rijst wordt in nieuwe aardewerken potten gekookt tot het overloopt (symbool voor overvloed). Koeien worden versierd en vereerd.

Bollywood is de grootste filmindustrie ter wereld naar aantal producties — meer dan 1.500 films per jaar, bekeken door een miljardenpubliek. De naam is een combinatie van Bombay (de oude naam van Mumbai) en Hollywood, maar de vergelijking schiet tekort: Bollywood is niet zomaar entertainment, het is de gemeenschappelijke culturele noemer van een land met 22 talen en talloze subculturen.

Een klassieke Bollywood-film duurt 2,5–3 uur en volgt een beproefde formule: liefde, obstakels, dramatische familiescènes, minstens 5–6 dansnummers met honderd-koppige choreografieën, een schurk, tranen, en aan het einde zegeviert de liefde. De liedjes zijn net zo belangrijk als de film zelf — ze worden gedraaid op de radio, bij bruiloften, in riksja's en tempels. Sterren zoals Shah Rukh Khan, Aamir Khan, Deepika Padukone en Ranveer Singh worden als halfgoden vereerd.

Naar Bollywood zijn er belangrijke regionale filmindustrieën: Tollywood (Telugu, Hyderabad), Kollywood (Tamil, Chennai) en Malayalam Cinema (Kerala) — de laatste produceert enkele van de artistiek meest veeleisende films van Azië.

Voor toeristen: Een bioscoopbezoek in India is een must — ook als je geen woord verstaat. De sfeer in een volle Indiase bioscoop (klappen, juichen, fluiten, rinkelende telefoons) is een culturele ervaring. Tickets vanaf 150 ₹ (1,70 €). In Mumbai kun je Bollywood-studiotours boeken en beroemde filmlocaties bezoeken.