Koloniale tijd & Onafhankelijkheid

De Spaanse verovering (1524)

In februari 1524 marcheerde Pedro de Alvarado met een klein leger en inheemse bondgenoten uit Mexico binnen. De Maya-koninkrijken van het hoogland — K'iche', Kaqchikel, Mam, Tz'utujil — werden een voor een verslagen. De verovering was brutaal: bloedbaden, gedwongen bekeringen, slavernij. De hoofdstad werd drie keer verplaatst (Iximché, Ciudad Vieja, Antigua), voordat de aardbeving van 1773 de verhuizing naar Guatemala-Stad afdwong.

Koloniale heerschappij (1524–1821)

Guatemala werd de zetel van het Generaal-kapitaanschap Guatemala, dat heel Midden-Amerika beheerde. De koloniale samenleving was streng hiërarchisch: Spanjaarden (Criollos) aan de top, Mestiezen in het midden, inheemse Maya's aan de onderkant. De Maya's werden gedwongen tot arbeid op de plantages, hun talen en religies werden onderdrukt — maar nooit volledig uitgeroeid. De religieuze syncretisme (versmelting van Maya-spiritualiteit en katholicisme) ontstond als stille vorm van verzet.

Onafhankelijkheid & 20e eeuw

1821 verklaarde Guatemala de onafhankelijkheid van Spanje — maar de Maya's profiteerden daar nauwelijks van. In de 20e eeuw volgden militaire dictaturen, een door de CIA gesteunde staatsgreep (1954) en een 36 jaar durende burgeroorlog (1960–1996), die meer dan 200.000 mensenlevens kostte, waaronder een genocide op de Maya-bevolking. Rigoberta Menchú, een K'iche'-Maya, ontving in 1992 de Nobelprijs voor de Vrede voor haar strijd voor de rechten van inheemse volkeren.

Sinds de vredesakkoorden van 1996 is Guatemala een democratie — maar de littekens van de burgeroorlog zijn nog voelbaar. Armoede, ongelijkheid en corruptie blijven grote uitdagingen, maar de Maya-cultuur beleeft een renaissance van trots en zelfbeschikking.