Eten & Drinken

In Griekenland eet men niet — men deelt. Het principe van de Meze (Mezedes, meervoud) is centraal: Veel kleine gerechten worden in het midden van de tafel gezet, en iedereen neemt wat hij wil. Er is geen "mijn bord, jouw bord"-mentaliteit. Wie een enkel hoofdgerecht bestelt, oogst medelijdende blikken.

Een typische bestelling in een taverne ziet er zo uit: Men bestelt 5-8 verschillende Meze voor de tafel, daarbij brood, een boeren salade (Horiatiki) en een karaf huiswijn. Het eten komt wanneer het klaar is — niet alles tegelijk. Ontspan je. Er wordt nabesteld als de eetlust groeit. Het geheel duurt 2-3 uur, minstens.

De belangrijkste koude Meze:

• Tzatziki: Yoghurt, komkommer, knoflook, olijfolie — het Griekse basisvoedsel
• Taramosalata: Viskuit-crème, romig-zout, op brood of puur
• Melitzanosalata: Gerookte aubergine-crème — beter dan elke hummus
• Fava: Puree van gele linzen/velderwten, vooral beroemd op Santorini
• Dolmadakia: Gevulde wijnbladeren met rijst en kruiden
• Htipiti: Pittige crème van geroosterde paprika en Feta

De belangrijkste warme Meze:

• Saganaki: Gepaneerde, gebakken kaas (meestal Graviera of Kefalotyri) — zonder vlammen beter dan geflambeerd
• Kalamarakia: Gefrituurde inktvisringen — aan de kust een must
• Kolokythokeftedes: Courgette-frikadellen, vooral goed op de Cycladen
• Garides Saganaki: Garnalen in tomatensaus met Feta gegratineerd
• Tiropitakia: Kleine bladerdeegpakketjes met kaas

De Griekse keuken heeft veel meer te bieden dan de gebruikelijke verdachten. Hier het ultieme lexicon — van A tot Z:

Hoofdgerechten

• Arnaki Kleftiko: "Roverslam" — in perkamentpapier of aardewerken pot langzaam gestoofd lam met aardappelen, knoflook en kruiden. Valt uit elkaar op de vork. Het beste gerecht van Griekenland.
• Briam: Ovengebakken groenten (courgette, aardappelen, aubergines, tomaten) met veel olijfolie — Griekse ratatouille, alleen beter.
• Gemista: Met rijst en kruiden gevulde tomaten en paprika's, in de oven gestoofd. Huisgemaakte kost op zijn best.
• Giouvetsi: Lam of rund met Kritharaki (Orzo-pasta) in tomatensaus in een aardewerken pot.
• Gyros: Aan het spit gegaard varkensvlees (NIET lam — dat is Döner!), dun gesneden, in Pita met Tzatziki, tomaten, uien, friet. In Griekenland een op zichzelf staand gerecht, niet alleen fastfood.
• Keftedes/Keftedakia: Griekse gehaktballen — met munt, oregano en uien, vaak gefrituurd. Elke regio heeft zijn variant (Tomatokeftedes op Santorini van tomaten!).
• Kokkinisto: Gestoofd rund of kalf in tomatensaus — Griekse zondagsbraadstuk.
• Moussaka: DE klassieker — lagen van aubergines, gehakt-tomatensaus en bechamel, in de oven gegratineerd. Elke oma heeft haar geheime recept.
• Paidakia: Gegrilde lamskoteletjes — simpel, maar met goed lam en oregano onvergetelijk.
• Pastitsio: "Griekse lasagne" — buisvormige pasta met gehakt en bechamel.
• Souvlaki: Vleesspiesjes (varken, kip of lam) van de grill — HET Griekse streetfood. Bestel "Souvlaki apo ola" voor de volle lading in Pita.
• Spanakopita: Bladerdeegpastei met spinazie en Feta — verkrijgbaar op elke hoek, perfect voor onderweg.
• Stifado: Stoofpot met rundvlees (of konijn/inktvis) en hele kleine uien, kaneel en rode wijn. Wintergerecht, maar het hele jaar op de kaart.
• Soutzoukakia: Langwerpige gehaktballen in tomatensaus, gekruid met komijn — uit Smyrna (Izmir) meegebracht door de Klein-Aziatische vluchtelingen.

Salades

• Horiatiki (Boerensalade): Tomaten, komkommers, paprika, uien, olijven, een HELE Feta-blok erbovenop. Geen sla, geen dressing — alleen olijfolie, oregano, azijn. Eenvoudig en perfect.
• Marouli: Sla met dille en lente-uitjes — verfrissend eenvoudig.
• Dakos: Kretische broodsla — harde gerstentost (Paximadi), tomaten, Feta/Mizithra, kappertjes, olijfolie. Kreta puur.

Soepen

• Avgolemono: Kippensoep met ei-citroensaus — fluweelachtig, zuur, troostend. Het Griekse penicilline.
• Fasolada: Bonensoep — het officieuze nationale gerecht (ja, voor Moussaka!).
• Kakavia: Visserssoep — met alles wat in het net zat.

Grieken ontbijten traditioneel laat en weinig — een Griekse koffie en een sigaret werden lange tijd als voldoende beschouwd. Dat verandert in de steden, waar ontbijtcafés booming zijn. Maar op het platteland en de eilanden geldt: De dag begint met een koffie, en de eerste echte maaltijd komt bij de lunch om 14-15 uur.

Wat er is, is echter uitstekend:

• Bougatsa: Bladerdeeggebak met roomvulling (zoet) of kaas/gehakt (hartig) — specialiteit uit Thessaloniki, maar overal verkrijgbaar. Warm, knapperig, verslavend.
• Koulouri: Sesamring, de Griekse bagel — bij straatkraampjes voor minder dan 1 euro. Vers het perfecte ontbijt voor onderweg.
• Tiropita: Kaas-bladerdeeg — het beste uit de bakkerij, niet uit de supermarkt.
• Spanakopita: Spinazie-Feta-pastei — een hartig ontbijt voor kampioenen.
• Strapatsada: Roerei met tomaten — de Griekse Shakshuka, eenvoudiger en minstens zo goed.
• Yoghurt met honing: Griekse yoghurt (dik, romig, van schapen- of geitenmelk) met tijmhoning en walnoten — een ontbijt van de goden.

De Griekse bakkerij (Fournos of Artopoieio) is een plek van wonderen. Naast brood (dat in Griekenland serieus wordt genomen — elk dorp heeft zijn bakker) zijn er tientallen zoete en hartige deegwaren: Tsoureki (gevlochten brood, niet alleen met Pasen), Koulouria, Pites (pasteien) in alle varianten en Koulourakia (boterkoekjes).

Griekenland heeft de langste kustlijn van Europa (13.676 km!) — natuurlijk zijn zeevruchten centraal. In een goede Psarotaverna (vis-taverne) aan de haven zitten en verse vis eten, is een van de grote Griekenland-ervaringen.

• Gegrilde octopus: Het beste volgens de traditionele methode: eerst gedroogd in de zon (de paarse octopussen aan waslijnen zijn een iconisch beeld!), dan zachtjes gegrild, met olijfolie en azijn geserveerd.
• Barbounia: Rode mul — klein, gefrituurd, met citroen. DE Griekse vis bij uitstek, duur maar fantastisch.
• Tsipoura/Fagri: Zeebrasem/tandbrasem — geheel gegrild, met Ladolemono (olijfolie-citroensaus).
• Garides: Garnalen — gegrild, als Saganaki of in pasta.
• Sardeles: Sardines — gefrituurd of gegrild, een goedkope traktatie.
• Chtapodi Krasato: Octopus in rode wijn gestoofd — wintergerecht, maar het hele jaar door een sensatie.
• Kalamari: Inktvis — gefrituurd (Kalamarakia) of gevuld met rijst en kruiden (Kalamaira Gemista).
• Atherinopoula: Kleine gefrituurde visjes — je eet ze compleet, met kop en graten. Hoog verslavingsfactor.

Bij het vis kopen in de taverne: Vis wordt in Griekenland vaak naar gewicht berekend, niet per portie. Vraag ALTIJD vooraf naar de prijs, vooral in toeristische gebieden. "Poso kostizi to kilo?" (Wat kost het per kilo?) moet je onthouden. Prijzen van 50-80 euro per kilo voor verse vis zijn normaal (dat is de kiloprijs, niet de portie!).

Griekenland heeft de hoogste kaasconsumptie per hoofd van de bevolking ter wereld — meer dan 30 kilo per persoon per jaar. En er is veel meer dan alleen Feta:

• Feta (PDO): De koning. Echte Feta komt ALLEEN uit Griekenland (EU-beschermde oorsprongsbenaming sinds 2002) en wordt gemaakt van schapen- of geitenmelk. Afhankelijk van de rijpheid van romig-mild tot krachtig-zout. Op de Horiatiki, in Pites, gegrild in aluminiumfolie met tomaten en paprika (Feta Psiti) — onmisbaar.
• Graviera: Harde kaas, vergelijkbaar met Gruyère — de meest geproduceerde kaas van Griekenland. Graviera uit Kreta (van schapenmelk) is bijzonder aromatisch.
• Kefalotyri: Harde, zoute schapenkaas — de kaas voor Saganaki (gebakken) en pasta.
• Kasseri: Halfharde kaas, licht zoetig — perfect op een sandwich of gegrild.
• Manouri (PDO): Romige, milde wei-kaas uit Noord-Griekenland — met honing een droomdessert.
• Mizithra: Verse of gedroogde wei-kaas uit Kreta — vers als ricotta, gerijpt om over pasta te raspen.

Griekenland is de derde grootste olijfolieproducent ter wereld (na Spanje en Italië) — maar gemeten naar kwaliteit en consumptie per hoofd van de bevolking de onbetwiste nummer één. Grieken verbruiken meer dan 12 liter olijfolie per persoon per jaar — het drievoudige van het Europese gemiddelde.

In Griekenland is olijfolie geen ingrediënt, maar een hoofdbestanddeel. De gerechten van de categorie "Ladera" (Olie-gerechten) — bonen, okra, aubergines, aardappelen, erwten — zwemmen letterlijk in olijfolie. Dat klinkt voor Duitse smaakpapillen aanvankelijk vreemd, maar smaakt ongelooflijk en is (bewezen) gezond: Het Kretenzische mediterrane dieet geldt als een van de gezondste ter wereld.

De beste teeltgebieden:

• Kreta: Het eiland produceert alleen al 30% van de Griekse olijfolie. Sommige olijfbomen zijn meer dan 3.000 jaar oud.
• Kalamata (Peloponnesos): Beroemd om de grote, paarse Kalamata-olijven en hun intense olie.
• Lesbos: 11 miljoen olijfbomen op een eiland — olijfoliemuseum in Agia Paraskevi.

Als souvenir is een fles extra vierge olijfolie van een kleine familie-oliemolen de beste keuze. Koop direct bij de producent, niet in de toeristenwinkel — het prijsverschil is enorm, de kwaliteit ook.

Griekenland is een van de oudste wijnlanden ter wereld — hier werd al 6.500 jaar geleden wijn verbouwd. Na decennia van middelmatigheid beleeft de Griekse wijn een renaissance: Jonge wijnmakers combineren autochtone druivensoorten met moderne methoden en produceren wijnen die internationale critici enthousiast maken.

De belangrijkste druivensoorten

• Assyrtiko: DE Griekse witte wijn — mineraal, zuur, kurkdroog. Het beste van Santorini, waar de wijnstokken in mandvorm (Kouloura) op de grond groeien om de wind te trotseren. Vulkanische bodem geeft de wijn een unieke mineraliteit.
• Moschofilero: Aromatische witte wijn uit de Peloponnesos (Mantinia) — rozengeur, licht, perfect als aperitief.
• Malagousia: Herontdekte druivensoort — exotisch, geurend, modern. Een geheime tip.
• Agiorgitiko (St. Georg): De belangrijkste rode wijn — uit Nemea (Peloponnesos). Fluweelachtig, fruitig, van eenvoudig-fruitig tot complex-gerijpt.
• Xinomavro: "Zure Zwarte" — de Griekse Nebbiolo. Uit Naoussa (Noord-Griekenland), tanninerijk, verouderingspotentieel, voor kenners.
• Mavrodaphne: Zoete rode wijn uit Patras — dessertwijn, vaak gecombineerd met chocolade.

Retsina — Liefde of Haat

Retsina — met hars verrijkte witte wijn — is het meest polariserende drankje van Griekenland. De traditie gaat terug tot de oudheid (hars werd gebruikt om de amphoren te verzegelen). De traditionele Retsina smaakt als terpentijn — geen wonder dat hij een slechte reputatie heeft. Maar: Moderne wijnmakers produceren Craft-Retsina met een subtiele harsnoot, die verrassend goed bij zeevruchten en Meze past. Probeer het — maar niet de plastic fles uit de supermarkt.

Ouzo

Ouzo — de anijslikeur (ca. 40% Vol.) — is de nationale drank. Hij wordt puur of met water gedronken: Bij verdunning wordt hij melkachtig wit (Louche-effect). Daarbij is er ALTIJD iets te eten — Ouzo zonder Meze is een faux pas. De beste Ouzos komen uit Lesbos (Plomari, Barbayannis) en Tyrnavos.

Ouzo-regels: Langzaam drinken, altijd met eten, bij hitte voorzichtig (de roes komt sluipend en heftig). In een Ouzeri (Ouzo-lokaal) bestelt men Ouzo en Meze worden automatisch gebracht — de eenvoudigste manier om Grieks te eten.

Tsipouro & Raki/Tsikoudia

Tsipouro (vasteland) en Raki/Tsikoudia (Kreta) zijn druivenpulpdistillaten — gedistilleerd uit de resten van de wijnproductie. Tsipouro is er met of zonder anijs; Raki is pure pulp, helder en sterk. Op Kreta wordt Raki bij ALLES aangeboden: Als welkomstdrankje in hotels, na het eten in tavernes (gratis!), bij het sluiten van een deal, bij bruiloften. Een Kretenzische Raki-avond met Meze kan epische proporties aannemen.

Griekse koffie

De Ellinikos Kafes (Griekse koffie) wordt in een klein koperen kannetje (Briki) op zand of vlam bereid — fijn gemalen, met suiker naar wens opgekocht, en met het bezinksel in de kop gegoten. Traditie: De kop omdraaien, 5 minuten wachten, dan leest oma (of een professionele Kafetzou) de toekomst uit de patronen van het koffiedik. Serieus bedoeld? Half. Vermakelijk? Absoluut.

De Griekse gastronomie kent verschillende soorten eetgelegenheden — en de verschillen kennen bespaart teleurstellingen:

• Taverna: Het standaardrestaurant. Eenvoudig, familiebedrijf, vaak met terras. Betaalbaar. Hier eet Griekenland.
• Psarotaverna: Vis-taverne — aan de haven, gespecialiseerd in zeevruchten. Duurder dan een gewone taverne.
• Psistaria: Grillrestaurant — vlees van de grill, Souvlaki, Gyros. Vaak met zichtbare grill.
• Ouzeri/Mezedopolio: Ouzo/Tsipouro-lokaal met veel kleine Meze. De beste manier om Grieks te eten.
• Estiatorio: Hoogwaardig restaurant — tafelkleden, menu, hogere prijzen.
• Kafenio: Traditioneel koffiehuis — koffie, soms eenvoudige snacks, veel roddels.
• Zacharoplasteio: Banketbakkerij — gebak, taart, ijs, Griekse zoetigheden.
• Galaktopolio: "Melkwinkel" — Griekse yoghurt, rijstpudding (Rizogalo), Bougatsa.

Eten bestellen als een local

• Bestel NIET één gerecht per persoon. Bestel 4-8 Meze voor de hele tafel en deel alles.
• Brood komt automatisch (en wordt berekend, ca. 1-2 euro per mand — "Kuvert").
• Vraag de eigenaar wat hij aanbeveelt: "Ti protinete?" — vaak de beste strategie.
• "Tis oras" betekent "vers bereid" (bij vis: vers, niet ontdooid).
• Het eten komt wanneer het klaar is — niet tegelijk. Dat is normaal, geen slechte service.
• Fooi: 5-10% is gebruikelijk, maar geen must. Bij zeer goede service tot 15%.
• Betalen: "Ton logariasmo, parakalo." De rekening wordt nooit ongevraagd gebracht.
• Er wordt meestal gezamenlijk betaald — "gescheiden" is ongebruikelijk en wordt als iets vreemd ervaren.

Eettijden

Griekse eettijden zullen Duitsers verrassen:

• Ontbijt: 9-11 uur (of helemaal niet)
• Lunch: 14-16 uur (de hoofdmaaltijd)
• Diner: 21-23 uur (in de zomer eerder 22 uur)

Wie om 18 uur naar een restaurant gaat, zit alleen. De keuken opent vaak pas om 19:30, en de Grieken druppelen vanaf 21 uur binnen. In de hoogzomer eten gezinnen met kleine kinderen om 22 uur — volkomen normaal.