Cultuur & Maatschappij

Besa — De heilige erecode

Besa is het Albanese concept van eer, het gegeven woord en de heilige gastvrijheid. Letterlijk vertaald betekent het „belofte" of „woord van eer". Besa verplicht elke Albanees om zijn woord te houden en gasten te beschermen — zelfs met inzet van het eigen leven. Dit principe redde tijdens de Tweede Wereldoorlog duizenden Joodse vluchtelingen: Albanië was het enige land in Europa waar de Joodse bevolking tijdens de bezetting toenam, omdat Albanese families Joden onder Besa-bescherming verborgen.

Voor reizigers betekent Besa: Je zult overal hartelijk welkom zijn. Uitnodigingen voor koffie of Raki zijn serieus bedoeld en moeten worden aangenomen. Het is niet ongebruikelijk dat volslagen vreemden je in hun huis uitnodigen, je fruit geven of je de weg wijzen door simpelweg mee te rijden.

Religieuze Tolerantie

Albanië is een van de meest religieus tolerante landen ter wereld. Ongeveer 57% van de bevolking is moslim, 17% Albanees-orthodox, 10% katholiek — en deze groepen leven in een harmonie samen die zijn gelijke in de regio niet kent. Interreligieuze huwelijken zijn normaal, religieuze feestdagen worden gezamenlijk gevierd, en de nationale identiteit staat altijd boven de religieuze. De erfenis van Hoxha's religieverbod heeft paradoxaal genoeg een zeer seculiere samenleving achtergelaten — Albanië is cultureel moslim, maar in het dagelijks leven weinig religieus.

De Kanun

De Kanun (gewoontenrecht, gecodificeerd door Lekë Dukagjini in de 15e eeuw) regelde eeuwenlang het sociale leven, vooral in het noorden. Het omvatte gastvrijheid, erfrecht, huwelijk — maar ook de beruchte bloedwraak (Gjakmarrja). Hoewel de Kanun officieel geen rechtskracht meer heeft, beïnvloedt het in afgelegen berggebieden nog steeds sociale normen. Voor reizigers is de Kanun vooral als historisch fenomeen interessant — de Lock-in Tower in Theth getuigt van deze traditie.

Omgangsvormen

• Hoofdknikken en hoofdschudden zijn in Albanië omgekeerd: Knikken betekent „Nee", schudden betekent „Ja". Dat zorgt regelmatig voor verwarring — let op het verbale antwoord.
• Koffie-uitnodiging: Als iemand je uitnodigt voor koffie, is dat een teken van gastvrijheid. Accepteren! Weigeren kan als onbeleefd worden ervaren.
• Raki: De zelfgestookte druivenbrandewijn wordt bij elke gelegenheid aangeboden. Een slokje uit beleefdheid is gepast, maar je hoeft niet het hele glas te drinken.
• Schoenen uitdoen: In privéwoningen worden de schoenen bij de ingang uitgedaan — er worden pantoffels verstrekt.