Cultuur & Maatschappij

Montenegrijnen staan bekend als trots, gastvrij en ontspannen — en alle drie eigenschappen kloppen. De mentaliteit is gevormd door de bergcultuur, de clancultuur en de eeuwenlange strijd voor onafhankelijkheid.

Čojstvo i Junaštvo — Eer en Heldendom

Het concept „Čojstvo i Junaštvo" (letterlijk: Menselijkheid en Heldendom) is het morele kompas van de Montenegrijnse samenleving. Het verbindt persoonlijke eer, moed, vrijgevigheid tegenover gasten en bescherming van de zwakken. Een Montenegrijnse man (traditioneel) wordt beoordeeld naar deze code — niet naar zijn rijkdom. Dit uit zich in het dagelijks leven in een onwankelbare gastvrijheid: Wie een Montenegrijns huis betreedt, wordt gevoed, met Rakija onthaald en als een familielid behandeld. Een gast afwijzen of slecht behandelen is een ernstige eerkwetsing.

De Montenegrijnse „Luiheid"

Montenegrijnen vertellen graag grappen over hun eigen vermeende luiheid — en er zijn zelfs de humoristische „10 Geboden van de Montenegrijnse Luiheid" (o.a.: „Lig in plaats van te staan, slaap in plaats van te liggen"). In werkelijkheid is deze „luiheid" een levensfilosofie: het genieten van het moment, de weigering zich te laten opjagen, en de overtuiging dat werk het leven moet dienen — niet andersom. Wie langs een Montenegrijns café loopt, ziet mannen die urenlang bij een koffie zitten en discussiëren. Dat is geen inactiviteit — dat is levenskunst.

Religieuze diversiteit

Montenegro is een van de religieus meest diverse landen van de Balkan: ongeveer 72% is Servisch-orthodox, 19% moslim (vooral Bosniakken en Albanezen in het zuiden en oosten), en een kleine katholieke minderheid leeft aan de kust. Deze diversiteit is opmerkelijk vreedzaam: In Kotor staan orthodoxe en katholieke kerken naast elkaar, in Ulcinj moskeeën naast kerken. De religieuze tolerantie is een erfenis van de Montenegrijnse geschiedenis — en een reden voor de trots van de bevolking.

Krsna Slava — Het Familiefeest

De Slava is de belangrijkste feestdag van elke Montenegrijnse (orthodoxe) familie: de dag van de beschermheilige, die van generatie op generatie wordt doorgegeven. Op deze dag komen familie en vrienden samen, wordt een speciaal brood (slavski kolač) gebroken, tarwe gekookt (koljivo) en uitgebreid gegeten en gedronken. Elke familie heeft zijn eigen Slava-dag — als je wordt uitgenodigd, is dat een grote eer. UNESCO heeft de Krsna Slava erkend als immaterieel werelderfgoed.

Rakija — Meer dan Sterke Drank

Rakija (vruchtenbrandewijn, meestal van druiven, pruimen of peren) is het nationale drankje en een sociaal smeermiddel. Elke familie distilleert zijn eigen Rakija, en de kwaliteit is familietrots. Rakija wordt aangeboden bij het ontbijt, bij begroetingen, bij feesten en bij rouwgelegenheden. Weigeren is mogelijk, maar een glas aannemen toont respect. Let op: zelfgemaakte Rakija heeft vaak 40–50% alcohol — hoewel hij zacht smaakt.

Montenegrijnse Bruiloften

Montenegrijnse bruiloften zijn grootschalige evenementen met 200–500 gasten, die soms meerdere dagen duren. Traditioneel wordt er voor het huis van de bruid gevierd, met schoten in de lucht (uit vreugde, niet uit agressie), volksdansen (oro) en enorme hoeveelheden eten en Rakija. In de bergen worden sommige bruiloften nog volgens oude clanculturen gevierd. Als je toevallig langs een Montenegrijnse bruiloft komt, word je mogelijk uitgenodigd — neem deel, het wordt een onvergetelijke ervaring.

Oro — De Kringdans

De Oro (kringdans) is de traditionele Montenegrijnse volksdans — een keten van dansers die elkaar bij de handen houden en in een cirkel dansen op volksmuziek. Bij feesten en bruiloften wordt de Oro spontaan gedanst, en iedereen is uitgenodigd om mee te doen. Het tempo versnelt, de passen worden ingewikkelder, en uiteindelijk danst iedereen tot uitputting. Een prachtig gemeenschapsgevoel dat vreemden en locals verbindt.

Montenegrijns — Een taal, vele namen

De officiële taal is sinds 2007 officieel Montenegrijns — taalkundig is deze praktisch identiek aan Servisch, Kroatisch en Bosnisch. De verschillen zijn minimaal (vergelijkbaar met de verschillen tussen Duits, Oostenrijks en Zwitsers Duits). Montenegrijnen gebruiken zowel het Latijnse als het Cyrillische schrift — in het dagelijks leven domineert het Latijnse schrift, maar verkeersborden en officiële documenten tonen vaak beide.

Nuttige zinnen

Vreemde talenkennis

In de toeristische gebieden (kust, Kotor, Budva) spreken veel mensen Engels, vooral de jongere generatie. In hotels en restaurants aan de kust is Engels standaard. Duits wordt minder gesproken dan in Kroatië, maar sommige oudere Montenegrijnen (gastarbeidersgeneratie) begrijpen het. In het binnenland en in kleinere plaatsen zijn de vreemde talenkennis geringer — hier helpt een glimlach, gebaren en een paar woorden Montenegrijns enorm. Italiaans wordt aan de kust, vooral in Kotor en Herceg Novi, vaker begrepen dan Duits.