Geschiedenis

De geschiedenis van Montenegro gaat terug tot in de Steentijd — grotten nabij de baai van Kotor tonen bewoning aan sinds meer dan 10.000 jaar. De eerste historisch bekende bewoners waren de Illyriërs, een volk dat het gehele westelijke Balkanschiereiland bewoonde en handel dreef met de Grieken.

Oudheid & Romeinse tijd

In de 3e eeuw v. Chr. kwam de regio onder Romeinse controle. De Romeinen stichtten steden zoals Doclea (nabij het huidige Podgorica), Acruvium (Kotor) en Olcinium (Ulcinj). De regio behoorde tot de provincie Dalmatië en profiteerde van Romeinse wegen, aquaducten en handelsroutes. Toen het Romeinse Rijk in 395 n. Chr. werd verdeeld, viel het gebied aan Oost-Rome (Byzantium) — het begin van een eeuwenlange oriëntatie op Constantinopel.

Slavische vestiging & Duklja

In de 6e en 7e eeuw vestigden Slavische stammen zich op de Balkan. Op het grondgebied van Montenegro ontstond het vorstendom Duklja (ook wel Zeta genoemd), dat in de 11e eeuw onder prins Vojislav voor het eerst onafhankelijk werd. Zijn kleinzoon Koning Mihailo ontving in 1077 de koningskroon van de paus — Duklja was daarmee een van de oudste erkende koninkrijken van middeleeuws Europa. De kerken en kloosters uit deze tijd getuigen van een hoogontwikkelde cultuur.

Venetiaanse kust

Vanaf de 14e eeuw verzekerde de Republiek Venetië zich van de controle over de kuststeden: Kotor, Perast, Budva en Herceg Novi werden deel van de Venetiaanse handelswereld en kregen hun karakteristieke architectuur — palazzi, loggia's, stadsmuren en de gevleugelde Marcusleeuw, die nog steeds op veel gebouwen prijkt. De Venetiaanse periode (1420–1797 in Kotor) vormde de kustcultuur duurzaam: taal, keuken, architectuur en maritieme traditie dragen tot op heden Venetiaanse sporen.

Het onoverwinnelijke bergland

Terwijl de Ottomanen vanaf de 15e eeuw de gehele Balkan veroverden, bleef het kerngebied van Montenegro in de bergen rond Cetinje een van de weinige regio's die nooit volledig werd onderworpen. De ontoegankelijke bergen, het fanatieke verzet van de stamgemeenschap en de traditie van gewapende strijd maakten Montenegro tot de hardnekkigste vijand van het Ottomaanse Rijk op de Balkan.

De Montenegrijnse samenleving was georganiseerd in Clans (plemena) — stamverbanden die autonoom regeerden, bloedvetes onderhielden en de strijd tegen de Ottomanen als heilige plicht beschouwden. De Vladika (bisschopsvorst) verenigde geestelijke en wereldlijke macht. De beroemdste Vladika's van de Petrović-Njegoš-dynastie regeerden van 1697 tot 1851:

• Petar I. Petrović-Njegoš (1782–1830) — Verenigde de stammen en versloeg de Ottomanen in de legendarische slag bij Krusi (1796) vernietigend.
• Petar II. Petrović-Njegoš (1830–1851) — Montenegros nationale dichter en een van de belangrijkste intellectuelen van de Balkan. Zijn versepos „Gorski Vijenac" (De Bergkrans) is het nationale epos van Montenegro en verplichte literatuur op elke school. Zijn mausoleum op de Lovćen is een nationaal heiligdom.

Koninkrijk Montenegro (1878–1918)

Op het Congres van Berlijn 1878 werd Montenegro als onafhankelijke staat internationaal erkend — samen met Servië en Roemenië. Onder Koning Nikola I. (regeerde 1860–1918) beleefde het land een modernisering: Cetinje kreeg ambassades, scholen, een theater en de eerste grondwet (1905). Koning Nikola — „de schoonvader van Europa" — huwde zijn dochters uit aan koningshuizen in Servië, Rusland en Italië en maakte Montenegro tot een erkende speler in de Europese diplomatie.

In de Joegoslavische staat (1918–2003)

Na de Eerste Wereldoorlog werd Montenegro in 1918 — tegen de wil van veel Montenegrijnen — met het Koninkrijk Servië verenigd. Koning Nikola ging in ballingschap naar Frankrijk, waar hij in 1921 stierf. De Montenegrijnen waren diep verdeeld: De „Witten" (Bjelaši) wilden de onafhankelijkheid bewaren, de „Groenen" (Zelenaši) waren voorstander van de unie met Servië.

In de Tweede Wereldoorlog was Montenegro het toneel van verbitterde gevechten tussen Duitse en Italiaanse bezetters, partizanen, Tsjetniks en Ustasja. Podgorica werd 70 keer gebombardeerd en bijna volledig verwoest. Na de oorlog werd Montenegro een van de zes deelrepublieken van Joegoslavië onder Tito. Het socialistische tijdperk bracht industrialisatie, onderwijs en infrastructuur — maar ook politieke onderdrukking.

De jaren 1990

Toen Joegoslavië in de jaren 1990 uiteenviel, bleef Montenegro aanvankelijk in een statenunie met Servië (vanaf 2003: „Servië en Montenegro"). Tijdens de Joegoslavische oorlogen was Montenegro niet direct een oorlogsgebied, maar de economische sancties en de NAVO-bombardementen in 1999 (tegen Servië-Montenegro) troffen het land zwaar. Podgorica werd opnieuw gebombardeerd.

Onafhankelijkheid (2006)

Op 21 mei 2006 stemde 55,5% van de Montenegrijnen in een referendum voor de onafhankelijkheid — net boven de vereiste 55%-drempel. Op 3 juni 2006 werd Montenegro de jongste staat van Europa. Sindsdien heeft het land aanzienlijke vooruitgang geboekt:

• 2010: EU-kandidaat-lidstaat
• 2017: NAVO-lid
• Euro als munteenheid (eenzijdig ingevoerd, zonder ECB-lidmaatschap)
• Groeiend toerisme als belangrijkste economische sector

Het EU-toetredingsproces is gaande, maar hervormingen in justitie en rechtsstaat blijven uitdagingen. Montenegro is een land in verandering — tussen traditie en moderniteit, tussen Balkan en West-Europa, tussen bergen en zee.