Geschiedenis

Mauritius heeft een bijzonderheid onder de eilandnaties van de wereld: Er waren geen inheemse bewoners. Toen de eerste mensen het eiland betraden, was het al miljoenen jaren onbewoond — een paradijs zonder mensen, bevolkt door vogels die het vliegen verleerd hadden en reuzenschildpadden die nergens bang voor waren.

De ontdekking (1507–1598)

Arabische zeevaarders kenden het eiland vermoedelijk al in de 10e eeuw (ze noemden het „Dina Arobi"), maar de eerste gedocumenteerde Europese waarneming gaat terug op Portugese zeevaarders, die rond 1507 het eiland op weg naar India ontdekten. Ze noemden het „Ilha do Cirne" (Zwaneiland), maar koloniseerden het niet — Mauritius had geen natuurlijke haven en lag niet op hun hoofdroute.

De Nederlanders (1598–1710)

In 1598 landden de Nederlanders en noemden het eiland naar Prins Maurits van Nassau — vandaar de naam Mauritius. De Nederlanders introduceerden suikerriet, kapten ebbenhoutbossen en brachten dieren mee die de inheemse fauna verwoestten: ratten, apen en herten. De tragischste consequentie: De Dodo, de niet-vliegende vogel die het wapendier van Mauritius zou worden, werd binnen enkele decennia uitgeroeid — tot ongeveer 1681. De Nederlanders verlieten het eiland in 1710, nadat cyclonen, ziekten en rattenplagen hen hadden verdreven.

De Fransen — Île de France (1715–1810)

In 1715 namen de Fransen het eiland over en noemden het Île de France. Onder gouverneur Mahé de La Bourdonnais (1735–1746) werd Mauritius een bloeiende kolonie: Port Louis werd gesticht, wegen werden aangelegd, de Botanische Tuin werd aangelegd en — de donkerste kant van de geschiedenis — slavernij werd op grote schaal ingevoerd. Duizenden mensen uit Madagaskar, Mozambique en West-Afrika werden ontvoerd om op de suikerrietplantages te werken. De nakomelingen van deze slaven vormen vandaag de dag de Creoolse bevolking van Mauritius.

De Britten (1810–1968)

In 1810 veroverden de Britten het eiland na de slag bij Grand Port en de val van Port Louis. Het verdrag verzekerde de Franse kolonisten dat ze hun taal, wetten en religie mochten behouden — daarom wordt er op Mauritius tot op de dag van vandaag Frans gesproken, hoewel Engels de officiële taal is.

De belangrijkste beslissing van het Britse tijdperk: de afschaffing van de slavernij in het jaar 1835. Meer dan 60.000 slaven werden bevrijd. Om het tekort aan arbeidskrachten op de plantages te dekken, haalden de Britten Indiase contractarbeiders (Indentured Labourers) — tussen 1834 en 1920 kwamen ongeveer 500.000 Indiërs naar Mauritius. Ze kwamen als arbeiders, bleven voor altijd en beïnvloeden vandaag de dag de cultuur, religie en keuken van het eiland fundamenteel. Het aankomststation Aapravasi Ghat in Port Louis is UNESCO-werelderfgoed.

Tegelijkertijd kwamen ook Chinese handelaren en moslimkooplieden uit Gujarat — het multiculturele Mauritius, zoals we het vandaag kennen, kreeg vorm.

Onafhankelijkheid (1968) & Opkomst

Op 12 maart 1968 werd Mauritius onafhankelijk — onder leiding van Sir Seewoosagur Ramgoolam, de vader van de natie. Wat volgde, is een van de opmerkelijkste succesverhalen van Afrika:

• 1970er jaren: Opbouw van een textielindustrie in vrijhandelszones (Export Processing Zones). Mauritius wordt de „textiel-tijger" van de Indische Oceaan.
• 1980er jaren: Diversificatie naar toerisme en financiële diensten. De eerste luxe resorts ontstaan.
• 1992: Mauritius wordt een republiek (binnen het Gemenebest). Stabiele democratische overgang zonder geweld.
• 2000er jaren: Opkomst tot financieel en IT-centrum voor Afrika en Azië. Het BBP per hoofd stijgt tot meer dan 10.000 USD — het hoogste in Afrika.
• Vandaag: Mauritius wordt beschouwd als het best bestuurde land van Afrika (Mo Ibrahim Index), met gratis onderwijs, gratis gezondheidszorg en een levendige democratie. Het land heeft zich van een arme suikerexporteur tot een gediversifieerde middenklasse-samenleving ontwikkeld — een model voor het hele continent.

Geen enkel dier is zo onlosmakelijk verbonden met een plek als de Dodo met Mauritius. De niet-vliegende vogel (Raphus cucullatus) leefde uitsluitend op dit eiland — en werd binnen enkele decennia na de komst van de mens uitgeroeid. Zijn verhaal is een parabel over de kwetsbaarheid van geïsoleerde ecosystemen en de verantwoordelijkheid van de mens.

Wat was de Dodo?

De Dodo was een ongeveer 1 meter grote, niet-vliegende vogel, die in de verte verwant was aan duiven. Hij had geen natuurlijke vijanden op Mauritius en had daarom in de loop van de evolutie zijn vliegvermogen verloren. Tijdgenoten beschreven hem als nieuwsgierig en onbevreesd — hij benaderde de zeelieden argeloos, wat zijn doodvonnis was.

Tegen de populaire voorstelling in als een plompe, domme vogel tonen recentere onderzoeken aan dat de Dodo zeker intelligent was — zijn hersenen waren in verhouding tot zijn lichaam groter dan die van veel andere vogels. Hij was niet „dom" — hij had alleen het ongeluk op een eiland zonder roofdieren te leven en vervolgens plotseling geconfronteerd te worden met mensen, ratten, apen, varkens en honden.

Het uitsterven (ca. 1681)

De Nederlanders en de door hen ingevoerde dieren maakten de Dodo kapot. Ratten aten de eieren (de Dodo nestelde op de grond), apen en varkens vernietigden de leefgebieden, en de matrozen jaagden de tamme vogels als proviand. Rond 1681 — minder dan 100 jaar na de eerste menselijke bewoning — was de Dodo uitgestorven. Geen enkel compleet skelet overleefde; de beste reconstructies zijn gebaseerd op enkele botten en tijdgenoten tekeningen.

De Dodo vandaag

De Dodo is vandaag het nationale symbool van Mauritius — hij siert het wapen, postzegels, bankbiljetten en talloze souvenirs. Paradoxaal genoeg is het bekendste dier van het eiland er een dat geen levend mens ooit heeft gezien. In het Natural History Museum in Port Louis zijn Dodo-botten en -reconstructies te zien. De Dodo is ook een wereldwijd symbool voor natuurbescherming geworden — de uitdrukking „dead as a dodo" (zo dood als een Dodo) herinnert eraan dat uitsterven definitief is.