Valletta & Three Cities

Valletta is anders dan elke andere Europese hoofdstad. Slechts 600 meter lang en 300 meter breed, met slechts 6.400 inwoners, is het de kleinste hoofdstad van de EU — en tegelijkertijd een van de architectonisch dichtste. De hele stad werd na het Grote Beleg van 1565 door de Johannieterridders op de tekentafel ontworpen en in slechts 15 jaar uit de rots gehouwen. Het resultaat: een perfect raster van straten, gebouwd op een smal schiereiland tussen twee natuurlijke havens, met vestingwerken en muren die direct uit de zee oprijzen.

Sinds 1980 is de hele oude stad UNESCO-werelderfgoed. In 2018 was Valletta Europese Culturele Hoofdstad — het startsein voor een culturele renaissance met nieuwe musea, concertzalen en gerestaureerde paleizen. Vandaag de dag is Valletta een fascinerende mix van barokke pracht en hedendaagse creativiteit: naast 400 jaar oude paleizen staan Renzo Piano's moderne parlementsgebouw en het openluchttheater Pjazza Teatru Rjal.

Plan minstens een volle dag voor Valletta, beter twee. De Co-Kathedraal, het Grootmeesterpaleis, de Upper en Lower Barrakka Gardens, Fort St. Elmo en de havenpromenade zijn de belangrijkste attracties — maar de echte magie ligt in het doelloos dwalen door de zijstraten, waar je verborgen kapellen, piepkleine cafés en adembenemende uitzichten op zee tegenkomt.

Co-Kathedraal St. John (St. John's Co-Cathedral)

De Co-Kathedraal St. John is Valletta's absolute hoogtepunt — en een van de indrukwekkendste kerken ter wereld. Van buiten eenvoudig en fortachtig, explodeert het interieur in een orgie van goud, marmer en schilderkunst, die de bezoeker bij binnenkomst letterlijk de adem beneemt. De vloer bestaat uit 375 grafstenen van de ridders, elk een kunstwerk van ingelegd marmer. De zijkapellen van de acht ordetalen (langues) wedijveren om de meest weelderige inrichting. In het oratorium hangt Caravaggio's "De Onthoofding van Johannes de Doper" (1608) — het grootste schilderij van de meester en zijn enige gesigneerde werk. Toegang: 15€, inclusief audiogids. Tip: 's Ochtends als eerste komen, voordat de cruisegroepen arriveren.

Grootmeesterpaleis (Grandmaster's Palace)

Het Grootmeesterpaleis aan de Republic Street was 250 jaar lang de zetel van de grootmeesters van de Johannieterorde en is vandaag deels de zetel van de Maltese president. Bezoekbaar zijn de State Rooms met ridderharnassen, wandtapijten en fresco's, evenals de Wapenkamer (Palace Armoury) met meer dan 5.000 objecten — een van de grootste collecties historische wapens in Europa. Toegang: 10€ (State Rooms), 10€ (Armoury) of combiticket 14€.

Upper Barrakka Gardens & Saluting Battery

De Upper Barrakka Gardens zijn Valletta's kroonjuweel onder de openbare pleinen: een terras met arcades hoog boven de Grand Harbour, met een panoramisch uitzicht dat tot de spectaculairste van heel Europa behoort. Onder het terras ligt de Saluting Battery — hier vuren historische kanonnen dagelijks om 12:00 en 16:00 uur een saluutschot af. Het moment waarop het kanon dondert en de rook over de haven trekt, is onvergetelijk. Toegang tuin: gratis. Saluting Battery: 3€.

Fort St. Elmo & Nationaal Oorlogsmuseum

Fort St. Elmo aan de punt van het schiereiland is de plek waar de geschiedenis van Malta werd beslist. Tijdens het Grote Beleg van 1565 hield het kleine fort 31 dagen stand tegen de Ottomanen — veel langer dan verwacht — en gaf de verdedigers in de rest van Malta de beslissende tijd. Vandaag de dag herbergt het fort het Nationaal Oorlogsmuseum met tentoonstellingen van de Bronstijd tot de Tweede Wereldoorlog. Toegang: 10€.

MUŻA — Nationaal Kunstmuseum

In het prachtig gerestaureerde Auberge d'Italie (1574) toont het MUŻA Malta's kunstcollectie van de oudheid tot het heden, waaronder werken van Mattia Preti, Antoine Favray en hedendaagse Maltese kunstenaars. De architectuur van het gebouw is op zichzelf al een bezoek waard. Toegang: 7€.

Renzo Piano's City Gate & Parlement

De Italiaanse sterarchitect Renzo Piano heeft in 2014 de ingang van de stad opnieuw ontworpen: de moderne City Gate, het slanke parlementsgebouw van honingkleurige kalksteen en het openluchttheater Pjazza Teatru Rjal op de ruïnes van het in de oorlog verwoeste operahuis. Een geslaagde dialoog tussen oud en nieuw, die aanvankelijk omstreden was, maar nu als meesterwerk wordt beschouwd.

Aan de overkant van Valletta, aan de andere kant van de Grand Harbour, liggen de Three Cities (Cottonera): Vittoriosa (Birgu), Senglea (L-Isla) en Cospicua (Bormla). Deze drie steden zijn ouder dan Valletta — hier vestigden de Johannieterridders zich voordat ze Valletta bouwden, en hier vond de beslissende slag van het Grote Beleg plaats.

Vittoriosa (Birgu)

De mooiste van de drie steden en een absolute must. Vittoriosa was de eerste zetel van de ridders op Malta (vanaf 1530), voordat ze naar Valletta verhuisden. De smalle, autovrije straatjes met honingkleurige gevels, verborgen kapellen en middeleeuwse paleizen zijn authentieker en rustiger dan Valletta. Hoogtepunten:

• Fort St. Angelo: Het machtige fort aan het einde van het schiereiland was het hoofdkwartier van de ridders tijdens het Grote Beleg. Vandaag de dag gerestaureerd en toegankelijk met panoramisch uitzicht op Valletta. Toegang: 8€.
• Inquisitor's Palace: Het enige bewaard gebleven inquisitiepaleis ter wereld, compleet met gevangeniscellen en rechtszaal. Fascinerend en licht griezelig. Toegang: 6€.
• Malta Maritime Museum: In het voormalige marinebakkerijgebouw (Bakery), met modellen van Maltese schepen en de maritieme geschiedenis van het land.
• Collachio: De middeleeuwse ridderwijk met de Auberges (herbergen) van de ordetalen — de oudste nederzetting van de ridders op Malta.

Senglea (L-Isla)

Senglea biedt aan zijn punt de Gardjola-uitkijktoren in de Safe Haven Gardens — een iconisch uitkijkpunt met oog en oor als symbolen van waakzaamheid. Van hieruit heb je een grandioos uitzicht op Valletta van beneden. De straatjes zijn smal, steil en vol waslijnen — hier leeft het echte Malta.

Cospicua (Bormla)

De grootste van de drie steden, omgeven door de machtige Margherita en Cottonera Lines — de grootste vestingwerken van Europa na de Chinese muren. Cospicua is minder toeristisch, maar juist daardoor authentiek. De kerk van de Onbevlekte Ontvangenis en de Dockyard Creek zijn de moeite waard.

Valletta heeft de afgelopen jaren een culinaire revolutie ondergaan. Naast traditionele Maltese eetgelegenheden zijn er nu innovatieve restaurants, rooftop-bars en specialty-coffee-shops, die de hoofdstad tot een echt foodie-bestemming hebben gemaakt.

Traditioneel & Maltees

In de zijstraten van Valletta vind je nog authentieke Maltese keuken tegen betaalbare prijzen. Zoek naar Kazin (verenigingsclubs die als goedkope restaurants fungeren) of kleine eetgelegenheden in de Merchants Street en de zijstraten. Typische gerechten: Fenek (konijn) gestoofd in wijn, Braġioli (runderrolletjes), Soppa tal-Armla (weduwesoep met geitenkaas) en natuurlijk Pastizzi — overal verkrijgbaar voor minder dan een euro.

Modern & verfijnd

De straten rondom de Old Bakery Street (Triq l-Ifran) en de St. Lucia Street hebben zich ontwikkeld tot het culinaire epicentrum. Hier vind je restaurants die Maltese traditie met mediterrane innovatie combineren. Reserveren in het weekend wordt aanbevolen. De Waterfront onder de vestingwerken biedt verfijnde restaurants met uitzicht op de haven — vooral 's avonds sfeervol.

Cafés & Bars

Valletta's café-scene is verrassend levendig. Specialty Coffee heeft de hoofdstad veroverd — naast de traditionele Maltese cafés zijn er nu Third-Wave-branders. 's Avonds veranderen veel gelegenheden in wijnbars en cocktailbars. De Strait Street (Triq id-Dejqa), ooit berucht als "zondemijl" van de Britse matrozen, is nu Valletta's coolste uitgaansstraat met jazzclubs, bars en restaurants in historische gewelven.

De Grand Harbour (Il-Port il-Kbir) is een van de grootste natuurlijke havens ter wereld en al meer dan 2.000 jaar het hart van Malta. Feniciërs, Romeinen, Arabieren, ridders, Napoleon en de Britse marine — allemaal gebruikten ze deze diepe, beschutte haven. Vandaag de dag is het een gigantisch openluchtmuseum, omgeven door vestingwerken, forten en historische steden.

Havenrondvaart

Een havenrondvaart behoort tot de absolute must-do activiteiten op Malta. De 90 minuten durende boottocht vanaf Sliema Ferries of Valletta Waterfront toont de hoofdstad en de Three Cities van hun spectaculairste kant: machtige vestingwerken rijzen 60 meter uit het water, Fort St. Angelo torent boven de haveningang uit, en de superjachten in de Vittoriosa Marina contrasteren met de traditionele Luzzu-boten. Prijs: ca. 16–20€, meerdere keren per dag.

Geschiedenis van de haven

In de Tweede Wereldoorlog was de Grand Harbour een van de meest gebombardeerde plekken ter wereld. De Asmogendheden wierpen meer bommen op Malta dan op Londen. De dokken en de Three Cities werden zwaar beschadigd — King George VI verleende het hele Maltese volk het George Cross voor hun heldenmoed, dat tot op de dag van vandaag op de Maltese vlag te zien is. Het Siege Bell Memorial in de Lower Barrakka Gardens herdenkt de meer dan 7.000 slachtoffers.