Geschiedenis

Malta werd rond 5.200 v. Chr. voor het eerst bewoond — boeren uit Sicilië staken de 80 km brede zeestraat over en brachten graan, vee en keramiek mee. De tempelfase (3.600–2.500 v. Chr.) is het fascinerendste hoofdstuk van de vroege Maltese geschiedenis: Een neolithische samenleving zonder schrift, zonder metaal en zonder wiel bouwde de oudste vrijstaande bouwwerken van de mensheid.

De tempelcultuur

Tussen 3.600 en 2.500 v. Chr. ontstonden op Malta en Gozo minstens 30 monumentale tempelcomplexen, waarvan er zeven vandaag tot het UNESCO-werelderfgoed behoren: Ħaġar Qim, Mnajdra, Tarxien, Ġgantija (Gozo), Ta' Ħaġrat, Skorba en het Hypogeum van Ħal Saflieni. De tempels hadden klaverbladvormige plattegronden, waren gebouwd uit enorme kalksteenblokken (tot 20 ton) en dienden waarschijnlijk voor de cultus van een vruchtbaarheidsgodin — de talrijke „Fat Lady"-figuren wijzen daarop.

Rond 2.500 v. Chr. eindigde de tempelcultuur abrupt — en niemand weet waarom. De eilanden werden daarna bewoond door een bronstijdcultuur die crematie praktiseerde en geen tempels meer bouwde. Klimaatverandering, overbevolking of epidemieën? Het raadsel is onopgelost.

Feniciërs, Romeinen & Arabieren

Vanaf ongeveer 800 v. Chr. koloniseerden de Feniciërs Malta als handelsbasis — hun naam „Malet" (toevlucht) gaf het eiland zijn huidige naam. De Feniciërs lieten graven, keramiek en de semitische taaltraditie achter, die in het huidige Maltees voortleeft.

De Romeinen (218 v. Chr. – 395 n. Chr.) maakten van Malta een welvarende provincie. De beroemde Romeinse villa in Rabat (Domus Romana) met zijn prachtige mozaïeken getuigt van de rijkdom van die tijd. Volgens de overlevering leed de Apostel Paulus in het jaar 60 n. Chr. schipbreuk op Malta — een gebeurtenis die het eiland tot op de dag van vandaag beïnvloedt en Paulus tot beschermheilige maakte.

Na de Vandalen en Byzantijnen veroverden de Arabieren Malta rond 870 n. Chr. Zij versterkten Mdina (hun naam: „Medina"), introduceerden irrigatietechnieken, citrusvruchten en katoen. Hun belangrijkste erfenis is de Maltezer taal: Maltees is een Arabisch dialect met sterke Italiaanse en Engelse invloeden — de enige semitische taal die in het Latijnse schrift wordt geschreven.

Normandiërs & middeleeuws Malta

In 1091 veroverde de Normandische graaf Roger I van Sicilië Malta van de Arabieren — het begin van de christelijke herovering. Malta werd onderdeel van het Koninkrijk Sicilië en wisselde in de volgende eeuwen tussen verschillende Europese heersers. De middeleeuwse periode liet de vestingstad Mdina, talrijke dorpskerken en een feodale maatschappelijke structuur achter, die pas in de 19e eeuw werd ontbonden.

Het gouden tijdperk van Malta begon in 1530, toen keizer Karel V de eilanden als leengoed aan de Souvereine Militaire Hospitaalorde van Sint-Jan van Jeruzalem (Johannieterridders, Malteserridders) schonk — voor de symbolische jaarlijkse huur van een Maltese valk.

De ridders komen (1530)

De Johannieterridders waren een militair-religieuze orde die sinds de kruistochten het Heilige Land en daarna Rhodos had verdedigd. Na hun verdrijving uit Rhodos door de Ottomanen (1522) waren ze dakloos — totdat Malta hen werd aangeboden. De ridders maakten van de eilanden een van de meest versterkte regio's ter wereld.

De Grote Belegering (1565)

Op 18 mei 1565 landden 40.000 Ottomaanse soldaten onder sultan Süleyman de Prachtlievende op Malta om de ridders te vernietigen. De verdedigers: 8.000 man — 500 ridders, 4.000 Maltese soldaten en Spaanse huurlingen. Wat volgde was een van de epischste belegeringen in de militaire geschiedenis.

Vier maanden lang hielden de verdedigers stand. Fort St. Elmo viel na 31 dagen heldhaftig verzet — de Ottomanen verloren daarbij 8.000 man voor een kleine vesting. Grootmeester Jean de Valette vocht persoonlijk op de muren van Birgu (Vittoriosa). Op 8 september arriveerde een Siciliaans ontzettingsleger, en de uitgeputte Ottomanen trokken zich terug. Malta had de aanval van het machtigste rijk ter wereld afgeslagen — en werd van de ene op de andere dag beroemd in heel Europa.

Valletta wordt gebouwd (1566–1571)

Onmiddellijk na de belegering begon grootmeester Jean de Valette met de bouw van een nieuwe, onoverwinnelijke vestingstad op het schiereiland Sciberras: Valletta, „de stad gebouwd door heren voor heren". De beste militaire ingenieurs van Europa ontwierpen de stad op de tekentafel — een raster van straten, geflankeerd door bastions en een diepe vestinggracht. In slechts vijf jaar stond de basisstructuur. De ridders regeerden Malta nog 230 jaar en lieten paleizen, kerken, vestingen en de Co-Kathedraal als hun meesterwerken achter.

Napoleon & de Britten

In 1798 veroverde Napoleon Malta op weg naar Egypte — in slechts drie dagen, zonder veel tegenstand. De ridders capituleerden schandelijk. Napoleons troepen plunderden de kerken en paleizen, wat een volksopstand veroorzaakte. De Maltezers vroegen de Britten om hulp — en die lieten zich dat geen twee keer zeggen.

1800–1964: Britse kroonkolonie
Malta werd een van de belangrijkste marinebases van het Britse Rijk — de Grand Harbour huisvestte de Middellandse Zeevloot van de Royal Navy. De Britten brachten Engels als officiële taal, links verkeer, brievenbussen, pubs en een rechtssysteem dat tot op de dag van vandaag geldt.

Tweede Wereldoorlog: „Het eiland dat niet capituleerde"

Malta's heldhaftigste hoofdstuk. Van 1940 tot 1943 was Malta een van de meest gebombardeerde plekken ter wereld. De Asmogendheden (Italië en Duitsland) wierpen meer dan 15.000 ton bommen — meer dan tijdens de gehele Blitz op Londen. Doel: het strategische eiland uithongeren en de Britse Middellandse Zeevloot uitschakelen. De Maltezers leefden maandenlang in rotsgrotten en tunnels, het voedsel werd schaars. Toch capituleerden ze niet.

Op 15 april 1942 verleende koning George VI het hele Maltese volk het George Cross voor hun heldenmoed — een ongekende onderscheiding. Het George Cross is tot op de dag van vandaag afgebeeld op de Maltese vlag en een bron van diep nationaal trots.

Onafhankelijkheid & EU

Op 21 september 1964 werd Malta onafhankelijk van Groot-Brittannië. In 1974 werd het een republiek, in 1979 verlieten de laatste Britse troepen het eiland. In 2004 trad Malta toe tot de EU, in 2008 voerde het de euro in. Vandaag de dag is Malta een van de kleinste, maar economisch dynamischste EU-landen — met toerisme, financiële diensten, online gaming en een groeiende tech-scene als economische pijlers.