Kunst & Architectuur

De Catalaanse gotiek beïnvloedt Palma en heel Mallorca sterker dan welke andere architectuurstijl dan ook. Ze verschilt van de Franse gotiek door bredere, lagere schepen, minder steunberen en grotere muurvlakken — een aanpassing aan het mediterrane klimaat en licht.

La Seu — De kathedraal van Palma

Het grootste bouwwerk van Mallorca en een van de indrukwekkendste gotische kathedralen van Europa. Begonnen in 1300 door Jaume II op de fundamenten van een moskee, pas voltooid in 1601. Cijfers die indruk maken: 44 meter hoogte in het middenschip (hoger dan de Notre-Dame), 121 meter lengte, een rozet van 13,8 meter in diameter met 1.236 glasstenen. Twee keer per jaar — rond 2 februari en 11 november — projecteert de opkomende zon het rozet als een lichtspektakel op de tegenoverliggende binnenmuur: het beroemde „Festa de la Llum" (Lichtfeest). Antoni Gaudi werkte van 1904 tot 1914 aan het interieur — zijn zwevende baldakijn boven het altaar is een vroeg getuigenis van zijn organische stijl. De kunstenaar Miquel Barcelo ontwierp in 2007 de kapel van het Allerheiligste — een keramische landschap dat een onderwaterwereld en de broodvermenigvuldiging voorstelt. Controversieel, maar fascinerend.

Llotja de Palma

De voormalige zeevaartbeurs (1420–1452) is een meesterwerk van de Catalaanse laatgotiek. Ontworpen door Guillem Sagrera (die ook aan het Castel Nuovo in Napels werkte), maakt de enige grote zaal indruk met zijn zes gedraaide zuilen, die als palmstammen tot aan het plafond reiken en het kruisribgewelf dragen. Vandaag de dag wordt de Llotja gebruikt voor wisseltentoonstellingen — de toegang is gratis, en alleen al het gebouw is een bezoek waard.

Castell de Bellver

Europa's enige ronde gotische kasteel — gebouwd tussen 1300 en 1311 voor Jaume II op een heuvel ten westen van Palma. De cirkelvormige plattegrond met een ronde binnenplaats en drie ronde torens plus een vrijstaande donjon (verbonden door een boogbrug) is architectonisch uniek. Het uitzicht vanaf het terras — 360 graden over Palma, de haven en de baai — is adembenemend. Binnen herbergt het Castell het stadsmuseum met Romeinse sculpturen uit Pollentia.

Rond de eeuwwisseling van 1900 beleefde Palma een Modernisme-boom — de Catalaanse variant van de jugendstil, verwant aan de Art Nouveau in Frankrijk en de Weense Sezessionstijl. Rijke kooplieden en edelen lieten representatieve stadspaleizen in de nieuwe stijl bouwen, en Palma werd — na Barcelona — de op een na belangrijkste Modernisme-stad van de Catalaanssprekende wereld.

Can Forteza Rey

Het misschien wel opvallendste gebouw van Palma staat aan de Placa del Mercat: De gevel van Can Forteza Rey explodeert als het ware in kleur en vorm — keramische tegels, smeedijzeren balkons, fantasierijke dieren- en plantmotieven. Ontworpen door Lluis Forteza Rey (1908–1909), is het een schoolvoorbeeld van de decoratieve uitbundigheid van de Modernisme. Het gebouw is in privébezit en kan alleen van buiten bewonderd worden — maar dat is de moeite waard.

Gran Hotel (CaixaForum)

Het Gran Hotel (1903) van Lluis Domenech i Montaner — dezelfde architect die het Palau de la Musica Catalana en het Hospital de Sant Pau in Barcelona ontwierp — was het eerste luxehotel van Palma. De prachtige gevel met keramisch decor, bloemmotieven en smeedijzeren balkons is grondig gerestaureerd en herbergt nu het cultuurcentrum CaixaForum met wisselende tentoonstellingen. Op de begane grond is een permanente tentoonstelling met werken van de Mallorcaanse schilder Hermen Anglada Camarasa — gratis toegang.

Almacenes El Aguila

Het voormalige warenhuis El Aguila (1908) aan de Placa del Mercat imponeert met zijn monumentale gevel — keramische bekleding, grote glasoppervlakken en een markante adelaar (Aguila) op het dak. Een getuigenis van het burgerlijke zelfbewustzijn van de Mallorcaanse handelselite.

Can Casasayas en Pensio Menorquina

De tweelinggebouwen Can Casasayas en de voormalige Pension Menorquina (1908–1911) aan de Placa del Mercat vallen op door hun golvende, bijna vloeiende gevels — vaak "Palma's kleine Casa Batllo" genoemd. De golfbewegingen van de balkons en de organische vormen doen inderdaad denken aan Gaudi's meesterwerken in Barcelona. Ontworpen door de architect Francesc Roca i Simo.

Een Modernisme-wandeling door Palma kan in 2–3 uur worden gemaakt: Start op de Placa del Mercat (Gran Hotel, Can Forteza Rey, Can Casasayas), verder door de oude stad naar de Passeig des Born en in de zijstraten — overal verbergen zich jugendstil-details: geveltegels, houten deuren met glas-in-lood, smeedijzeren lantaarns.

Joan Miro en Mallorca — dat is een liefdesverhaal dat meer dan 50 jaar duurde en een van de belangrijkste artistieke nalatenschappen van het eiland achterliet.

Miro op Mallorca

Joan Miro (1893–1983) kwam voor het eerst naar Mallorca in 1929 — zijn moeder kwam uit een Mallorcaanse familie, en in 1929 trouwde hij met Pilar Juncosa, eveneens een Mallorcaanse. Maar pas in 1956 vestigde hij zich permanent op het eiland en liet hij in Cala Major, een buitenwijk van Palma, een atelier bouwen door de gerenommeerde architect Josep Lluis Sert. Dit atelier — vol licht, ruim, met uitzicht op zee — werd de werkplaats waar Miro een groot deel van zijn late werk creëerde: schilderijen, sculpturen, keramiek, grafische werken.

Fundacio Pilar i Joan Miro

De stichting, in 1981 door Miro zelf opgericht, omvat het Sert-atelier, een door Rafael Moneo ontworpen museumgebouw (1992) en Miro's voormalige woonhuis (Son Boter). Het bezoek aan het atelier is het hoogtepunt: Het is achtergelaten zoals Miro het voor het laatst gebruikte — penselen, verftubes, halfvoltooide doeken, vondsten die als inspiratie dienden. Je voelt bijna fysiek de creatieve geest. De collectie omvat meer dan 6.000 werken, waaronder schilderijen, tekeningen en een opmerkelijke verzameling grafieken. Toegang: ca. 9 €. Bezoek zeker de beeldentuin.

Es Baluard Museu d'Art Contemporani

Palma's museum voor hedendaagse kunst, geopend in 2004 in een spectaculair gebouw dat oude stadsmuren uit de 16e eeuw met moderne architectuur versmelt. De collectie omvat werken van Miro, Picasso, Barcelo, Tapies en hedendaagse Balearische kunstenaars. Het dakterras biedt een van de mooiste uitzichten op de haven en de kathedraal. Toegang: ca. 6 €, vrijdagmiddag gratis.

Andere kunstlocaties

• CaixaForum (in het voormalige Gran Hotel) — hoogwaardige wisseltentoonstellingen, gratis toegang
• Museo Sa Bassa Blanca (Alcudia) — de collectie Yannick en Ben Jakober in een spectaculaire architectuur boven de baai van Pollenca: hedendaagse kunst, historische kinderportretten en een beeldenpark
• Galerijen in Santa Catalina en Sa Gerreria — Palma's levendige galerijenscène concentreert zich in deze twee wijken
• Nit de l'Art (september) — Palma's kunstnacht, waarbij galerijen, musea en ateliers tot middernacht open zijn

Ze zijn onopvallend en toch een van de indrukwekkendste culturele getuigenissen van Mallorca: de Marges — droge stenen muren, die zonder een druppel mortel zijn opgestapeld en al eeuwenlang het landschap van de Tramuntana vormen.

Een UNESCO-erfgoed

De droge stenen muren van de Serra de Tramuntana maken sinds 2011 deel uit van het UNESCO-werelderfgoed. Geschat wordt dat er op Mallorca meer dan 15.000 kilometer van deze muren zijn — een afstand die van Palma tot Peking zou reiken. Ze werden over eeuwen heen gebouwd door Margers (droge stenen muur-bouwers), een ambachtelijke groep wiens kennis mondeling van generatie op generatie werd doorgegeven.

Functie en techniek

De Marges vervullen verschillende vitale functies: Ze creëren terrassen (Marjades) op de steile hellingen van de Tramuntana, die de teelt van olijven, amandelen en wijn mogelijk maakten. Ze voorkomen erosie, leiden regenwater gecontroleerd af, bieden windbescherming en markeren perceelgrenzen. De techniek is eenvoudig en geniaal: Stenen worden zonder bindmiddel zo in elkaar gezet dat ze elkaar ondersteunen — de juiste selectie en plaatsing van elke steen bepaalt de duurzaamheid.

Goede droge stenen muren houden eeuwen stand — sommige van de nog staande muren dateren uit de Moorse periode (10e–13e eeuw). Moderne Margers worden vandaag de dag opgeleid in speciale cursussen om de kennis te bewaren. De Escola de Margers in Soller leidt nieuwe droge stenen muur-bouwers op — een beroep dat dankzij de UNESCO-status en het wandeltourisme een renaissance beleeft.

Wandelen langs de Marges

De mooiste wandelingen van Mallorca voeren langs en door droge stenen muur-landschappen: de Ruta de Pedra en Sec (GR 221), een langeafstandswandelpad dat zich door de hele Tramuntana slingert, is het beste voorbeeld. Etappes zoals Deia–Soller, Esporles–Banyalbufar of Lluc–Pollenca voeren door eeuwenoude terraslandschappen, die de interactie tussen mens en natuur op poëtische wijze tonen.

De Finca — het Mallorcaanse landhuis — is meer dan een gebouw: Het is een archetype van mediterrane architectuur, ontstaan uit de praktische behoeften van een agrarische samenleving en vandaag de dag een van de meest gewilde vastgoed- en vakantieobjecten van het eiland.

Bouwstijl en kenmerken

Typische kenmerken van een Mallorcaanse finca: dikke muren van lokale natuursteen (Mares-zandsteen in het zuiden, kalksteen in de Tramuntana), die in de zomer koelen en in de winter verwarmen. Houten balkenplafonds (Bigues) van dennen- of olijfhout. Kleine ramen aan de zonzijde (bescherming tegen hitte), grotere aan de schaduwzijde. Een binnenplaats (Clastra) als beschutte leefruimte. Een cisterne (Aljub) voor regenwater. Dakpannen in warme terracotta. Buitenmuren vaak in de typische aardetinten — oker, terracotta, licht beige.

Possessions — de grote landgoederen

Possessions (van het Latijnse possessio — bezit) waren de landgoederen van de Mallorcaanse landadel. Groter dan normale finca's, omvatten ze vaak een herenhuis (Cases de possessio), een kapel, een olijfoliemolen (Tafona), bedrijfsgebouwen, stallen en grote landerijen met olijven, amandelen of graan. Veel possessions dragen historische namen die eeuwen teruggaan: Son Marroig (Deia), Son Moragues (Valldemossa), Son Brull (Pollenca).

In de 20e eeuw raakten veel possessions in verval toen de landbouw onrendabel werd en de families naar de stad trokken. Sinds de jaren 1990 beleven ze een renaissance als landhotels: Prachtig gerestaureerde possessions zoals Son Brull bij Pollenca, Son Net in Puigpunyent of Finca Son Palou in Orient behoren vandaag de dag tot de sfeervolste accommodaties van het eiland. De restauratie volgt vaak strikte monumentenzorgvoorschriften: Originele balken worden behouden, Mares-stenen hergebruikt, traditionele bouwtechnieken toegepast.

Fincas vandaag

Het finca-toerisme is een belangrijke economische factor: Honderden finca's en possessions zijn als agrotoerismebedrijven (Agroturismes) of vakantiewoningen (Turisme Interior) goedgekeurd. De mooiste combineren historische sfeer met modern comfort — zwembad in de sinaasappeltuin, blootgelegde stenen muren naast een designerbadkamer, olijfolieproeverij in de eigen boomgaard. De prijzen variëren van 100 € per nacht voor een eenvoudige finca tot meer dan 1.000 € voor een exclusieve possession met personeel.