Geschiedenis van Cuba

Christoffel Columbus bereikte Cuba op 28 oktober 1492 en schreef in zijn logboek: „Het mooiste land dat mensenogen ooit aanschouwden." Het eiland werd destijds bewoond door Taíno-indianen — een vreedzaam volk dat cassave verbouwde en in Bohíos (palmenhutten) leefde. Binnen enkele decennia werden de Taíno door ziekten, dwangarbeid en geweld bijna uitgeroeid.

De Spaanse kolonisatie begon in 1511 onder Diego Velázquez, die zeven nederzettingen stichtte — waaronder Baracoa (1511), Santiago de Cuba (1515) en Havana (1519). Havana werd dankzij zijn strategische ligging het knooppunt van het Spaanse koloniale rijk: Hier verzamelden zich de zilver- en goudvloten uit Mexico en Peru voordat ze de gevaarlijke Atlantische Oceaan overstaken. Piraten zoals Francis Drake en Henry Morgan maakten regelmatig jacht op de schatten.

Vanaf de 18e eeuw werd suiker de motor van de Cubaanse economie — en de brandstof voor een van de meest brute slaveneconomieën ter wereld. Tussen 1790 en 1880 werden meer dan 800.000 Afrikaanse slaven naar Cuba gebracht om op de suikerplantages te werken. De slavernij werd in Cuba pas in 1886 afgeschaft — als laatste land in het westelijk halfrond na Brazilië. De Afrikaanse wortels vormen tot op de dag van vandaag de Cubaanse cultuur: in de muziek (Son, Rumba), de religie (Santería) en de keuken.

In 1898 eindigde de Spaanse heerschappij door de Spaans-Amerikaanse Oorlog. De USS Maine explodeerde in de haven van Havana (vermoedelijk een ongeluk), de VS gebruikten het als voorwendsel voor interventie. Cuba werd formeel onafhankelijk — feitelijk echter een Amerikaanse satellietstaat.

In de jaren 1950 was Cuba onder dictator Fulgencio Batista een speelplaats van de Amerikaanse maffia: Havana was het Las Vegas van het Caribisch gebied — casino's, bordelen, luxueuze hotels. Meyer Lansky, Lucky Luciano en Frank Sinatra waren vaste gasten. Tegelijkertijd leefde de meerderheid van de Cubanen in bittere armoede: 40% was analfabeet, de kindersterfte was hoog, de landarbeiders zwoegden voor hongerlonen op de suikervelden.

De aanval op de Moncada-kazerne (1953)

Op 26 juli 1953 viel de jonge advocaat Fidel Castro met 160 rebellen de Moncada-kazerne in Santiago de Cuba aan — een wanhopige, slecht geplande poging om de opstand te ontketenen. De aanval mislukte, meer dan 60 rebellen werden gedood of gemarteld. Fidel werd gearresteerd en berecht. Zijn verdedigingsrede — „De geschiedenis zal mij vrijspreken" — werd het manifest van de revolutie.

De Granma en de Sierra Maestra (1956–1959)

Na zijn vrijlating ging Fidel in ballingschap naar Mexico, waar hij Ernesto „Che" Guevara ontmoette. Op 2 december 1956 landden 82 revolutionairen op de jacht Granma aan de zuidkust van Cuba — de meesten werden onmiddellijk gedood of gevangengenomen. Slechts 12 overleefden en vluchtten naar de Sierra Maestra, waaronder Fidel, Raúl Castro en Che Guevara.

Vanuit de Sierra voerden ze een driejarige guerrillaoorlog, die steeds meer aanhangers kreeg. Op 31 december 1958 bestormden Ches troepen Santa Clara, Camilo Cienfuegos nam Havana in, en Batista vluchtte met 300 miljoen dollar naar Santo Domingo. Op 1 januari 1959 kondigde Fidel Castro de overwinning van de revolutie aan.

Na de overwinning nationaliseerde Fidel Castro bedrijven, plantages en onroerend goed — inclusief de maffia-casino's en Amerikaanse bedrijven. De VS reageerden met een handelsembargo (sinds 1962 van kracht en tot op heden bestaand), dat Cuba economisch isoleerde. Castro wendde zich tot de Sovjet-Unie.

De Cubacrisis (1962)

In oktober 1962 stationeerde de Sovjet-Unie kernraketten op Cuba — 150 km van Florida. 13 dagen lang stond de wereld op de rand van een kernoorlog. De crisis eindigde met de terugtrekking van de raketten in ruil voor de belofte van de VS om Cuba niet binnen te vallen. Het was het gevaarlijkste moment van de Koude Oorlog.

Sovjettijdperk & Período Especial

Van 1961 tot 1991 werd Cuba massaal gesubsidieerd door de Sovjet-Unie: olie, voedsel, industriële goederen in ruil voor suiker. Toen de Sovjet-Unie in 1991 instortte, verloor Cuba van de ene op de andere dag 80% van zijn handelsvolume. Dit leidde tot het Período Especial (Speciale Periode) — de ergste economische crisis in de Cubaanse geschiedenis. Het BBP daalde met 35%, er waren stroomuitval, honger, geen benzine. Veel Cubanen verloren 10–15 kg lichaamsgewicht.

Cuba overleefde door toerisme (vanaf 1995 massaal uitgebreid), overmakingen van Cubaanse ballingen (remesas) en Venezolaanse olie (onder Hugo Chávez). Fidel Castro regeerde tot 2006, daarna droeg hij de macht over aan zijn broer Raúl Castro, die voorzichtige economische hervormingen doorvoerde: particuliere ondernemingen (cuentapropistas), Casas Particulares, Paladares.

Vandaag

Sinds 2019 regeert Miguel Díaz-Canel — de eerste niet-Castro sinds 1959. De economische situatie is gespannen: de valutahervorming van 2021 (afschaffing van de CUC, alleen nog CUP) leidde tot enorme inflatie. Protesten in juli 2021 (de grootste sinds 1959) toonden de ontevredenheid van de bevolking. De emigratiegolf houdt aan — meer dan 300.000 Cubanen verlieten het land alleen al in 2022. Cuba bevindt zich in het moeilijkste moment sinds de Período Especial.