Geschiedenis van Japan

Meer dan 700 jaar werd Japan niet door keizers, maar door krijgsheren geregeerd — de Shōgunen, ondersteund door hun samoerai-krijgersklasse. Deze periode vormde Japans cultuur diepgaand: Eercode (Bushidō), zwaardkunst, Zen-boeddhisme, theeceremonie en de strikte sociale hiërarchie hebben hun wortels in het samoerai-tijdperk.

De grote tijdperken

• Kamakura-shogunaat (1185–1333): Het eerste militaire regime. Zetel in Kamakura, waar de Grote Boeddha nog steeds troont. De samoerai-klasse vestigt zich als heersende elite.
• Sengoku-periode (1467–1615): Het „tijdperk van de strijdende staten" — meer dan 100 jaar burgeroorlog, waarin tientallen feodale heren (Daimyō) om de macht streden. Dramatisch, brutaal, fascinerend. De drie grote verenigers: Oda Nobunaga (begon de eenwording), Toyotomi Hideyoshi (zette deze voort, bouwde Osaka Castle) en Tokugawa Ieyasu (voltooide deze en stichtte het Tokugawa-shogunaat).
• Edo-periode (1603–1868): 265 jaar vrede onder de Tokugawa-shōgunen. Japan isoleerde zich bijna volledig van de wereld (Sakoku — slechts een Nederlandse handelspost in Nagasaki bleef open). In deze tijd bloeiden Kabuki-theater, Ukiyo-e-houtsneden, Haiku-poëzie en de Geisha-cultuur.

Bushidō — De Weg van de Krijger

De samoerai-eercode omvatte zeven deugden: Rechtschapenheid, moed, welwillendheid, respect, eerlijkheid, eer en loyaliteit. Seppuku (rituele zelfmoord) was de laatste optie om schande te vermijden. De code werkt tot op heden door in Japans cultuur — in de werkethiek, de beleefdheid en het plichtsbesef.

In 1853 dwongen Amerikaanse „Zwarte Schepen" onder Commodore Matthew Perry de opening van Japan — na 250 jaar isolatie. Het Tokugawa-shogunaat viel uiteen, en de jonge Keizer Meiji nam in 1868 de macht over. Wat volgde, was een van de meest verbazingwekkende transformaties in de wereldgeschiedenis.

Binnen slechts 44 jaar veranderde Japan van een feodale samoerai-staat in een moderne industriële macht:

• Afschaffing van de samoerai-klasse en het feodale systeem
• Moderne grondwet (1889, naar Pruisisch model)
• Spoorwegen, telegraaf, westers onderwijssysteem
• Industrialisatie naar Brits en Duits model
• Moderne leger (overwinning op China 1895, op Rusland 1905 — schok voor de westerse wereld)

Het motto van het Meiji-tijdperk: „Fukoku Kyōhei" (Rijke staat, sterk leger). Japan bestudeerde systematisch de beste systemen ter wereld en paste ze aan: Duits recht, Britse marine, Franse kunst, Amerikaanse educatie. Het resultaat was een unieke mix van westerse moderniteit en Japanse traditie, die het land tot op heden kenmerkt.

De keerzijde: De modernisering ging gepaard met agressief imperialisme — Korea werd in 1910 geannexeerd, Mantsjoerije bezet, en de weg naar de Tweede Wereldoorlog begon.

Japans rol in de Tweede Wereldoorlog is complex en in delen van Azië tot op heden een gevoelig onderwerp. De militaristische expansie in de jaren 1930 (invasie van China, Bloedbad van Nanking) culmineerde in de aanval op Pearl Harbor (7 december 1941) en vier jaar Pacific-oorlog.

Het einde kwam met de atoombommen op Hiroshima (6 augustus 1945) en Nagasaki (9 augustus 1945) — de enige inzet van kernwapens in de geschiedenis. Keizer Hirohito kondigde op 15 augustus 1945 de capitulatie aan — voor het eerst hoorden de Japanners de stem van hun „goddelijke" keizer.

De Amerikaanse bezetting (1945–1952) onder generaal MacArthur transformeerde Japan opnieuw: Een nieuwe grondwet (artikel 9 verbiedt oorlog als middel van politiek), landhervorming, vrouwenkiesrecht, democratisering. De keizer bleef als symbolisch staatshoofd, maar deed afstand van zijn goddelijke status.

Het economische wonder

Uit de totale vernietiging werd de derde grootste economie ter wereld. Van de jaren 1950 tot 1980 groeide Japans economie explosief: Sony, Toyota, Honda, Nintendo, Canon — Japanse merken veroverden de wereld. De Shinkansen (1964), de Olympische Spelen in Tokyo (1964) en de wereldtentoonstelling in Osaka (1970) markeerden Japans terugkeer op het wereldtoneel.

De Bubble Economy van de jaren 1980 barstte in 1991, gevolgd door de „verloren decennia" (deflatie, stagnatie). Vandaag is Japan de vierde grootste economie — een land dat navigeert tussen traditie en innovatie, vergrijzing en technologie.