Geschiedenis

Denemarken is het hartland van de Vikingen. Van ongeveer 800 tot 1050 n. Chr. maakten Deense Vikingen de Noordzee en de Atlantische Oceaan onveilig — als krijgers, handelaars en ontdekkers. De Vikingen waren geen lompe barbaren, zoals ze vaak worden afgebeeld, maar hoogontwikkelde zeevaarders, scheepsbouwers en ambachtslieden.

De Vikingtijd (ca. 800–1050)

• Harald Blauwtand (ca. 935–985) — De koning die Denemarken verenigde en christianiseerde. Zijn runenstenen in Jelling (UNESCO) zijn de „geboorteakte" van Denemarken. Leuk weetje: De Bluetooth-technologie is naar hem vernoemd — het logo is een bind-rune van zijn initialen H en B.
• Knoet de Grote (ca. 995–1035) — Denemarkens machtigste koning regeerde over een Noordzee-imperium: Denemarken, Engeland en Noorwegen. Het grootste Vikingrijk ooit.
• Roskilde-schepen — Vijf Vikingschepen die rond 1070 opzettelijk in de Roskilde-fjord werden gezonken om de fjord tegen vijandelijke aanvallers te blokkeren. In 1962 geborgen, nu in het Vikingscheepvaartmuseum — een van de belangrijkste archeologische vondsten van Noord-Europa.
• Danevirke (Dannewerk) — Een 30 km lang verdedigingswerk aan de zuidgrens (nu Sleeswijk-Holstein), gebouwd vanaf de 7e eeuw. Samen met Haithabu (Hedeby) — een van de grootste Vikinghandelsplaatsen — sinds 2018 UNESCO-werelderfgoed.

Middeleeuwen & Kalmarunie

Na de Vikingtijd vestigde Denemarken zich als een koninkrijk. De Kalmarunie (1397–1523) verenigde Denemarken, Zweden en Noorwegen onder de Deense kroon — het machtigste Noordse rijk. Koningin Margaretha I was de drijvende kracht. Toen Zweden zich in 1523 afscheidde, bleef de Deens-Noorse Unie tot 1814 bestaan.

Deense grootmachtperiode (1500–1800)

Denemarken was eeuwenlang een belangrijke Europese macht — met koloniën in Groenland, IJsland, de Faeröer, op de Maagdeneilanden (nu US Virgin Islands), Goudkust (Ghana) en handelsposten in India (Tranquebar). Kopenhagen was een van de belangrijkste steden van Noord-Europa, met prachtige kastelen, een sterke vloot en bloeiende handel.

Het verlies van grootheid

Twee gebeurtenissen vernietigden het Deense imperium:

• 1801 & 1807: De zeeslagen van Kopenhagen — de Britse Royal Navy vernietigde de Deense vloot en bombardeerde Kopenhagen. Denemarken, dat zich met Napoleon had verbonden, verloor zijn zeemacht.
• 1814: In de Vrede van Kiel moest Denemarken Noorwegen aan Zweden afstaan — het einde van de 400 jaar oude unie.
• 1864: In de Duits-Deense Oorlog verloor Denemarken Sleeswijk-Holstein aan Pruisen en Oostenrijk. De nederlaag bij de Düppeler Schanzen was een nationaal trauma dat tot op de dag van vandaag doorwerkt. Denemarken verloor een derde van zijn grondgebied en 40% van zijn bevolking.

Uit het trauma van 1864 ontstond een nieuw zelfbeeld: „Hvad udad tabes, skal indad vindes" (Wat naar buiten verloren gaat, moet naar binnen gewonnen worden). Denemarken investeerde in onderwijs, landbouw en sociale hervormingen — de basis van de moderne welvaartsstaat.

20e & 21e eeuw

• 1940–1945: Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. Denemarken werkte aanvankelijk samen, maar organiseerde vanaf 1943 een opmerkelijke reddingsactie voor de Deense Joden: binnen drie weken werden bijna 7.000 Joden per boot naar Zweden in veiligheid gebracht.
• 1949: Oprichtend lid van de NAVO.
• 1973: Toetreding tot de EU (destijds EEG). Denemarken blijft echter sceptisch: geen euro, maar de Deense kroon.
• 2000er: De Øresundbrug (2000) verbindt Kopenhagen met Malmö — symbool van de Noordse integratie.
• Vandaag: Denemarken is een van de welvarendste en stabielste landen ter wereld — met de laagste corruptie, het hoogste vertrouwen in instellingen en een levenskwaliteit die regelmatig tot de hoogste ter wereld wordt gerekend.