Cultuur & Maatschappij

Bulgarije heeft een warmhartig, gastvrij volk — maar ook een volk dat zijn emoties niet altijd open toont. Eeuwen van vreemde overheersing hebben een stoïcijns pragmatisme gevormd: men neemt de dingen zoals ze komen, klaagt weinig en vindt altijd een weg. De Bulgaarse humor is droog, zelfironisch en vaak zwart.

Knikkend — Let op, verwarringsgevaar!

De beroemdste Bulgaarse eigenaardigheid: knikken betekent „nee", schudden betekent „ja" — precies omgekeerd als in de rest van Europa! In de praktijk hebben jongere Bulgaren vaak het westerse gebaar overgenomen, vooral met buitenlanders. Maar in landelijke gebieden en bij oudere mensen geldt de traditionele versie. Bij twijfel: vraag het verbaal na.

Gastvrijheid

Een gast in huis is een geschenk van God — dit oude gezegde wordt in Bulgarije nog steeds beleefd. Word je uitgenodigd in een Bulgaars huis, dan wacht je een tafel die doorbuigt: Shopska-salade, kaas, brood, ingelegde groenten, hoofdgerecht en altijd, altijd Rakia. Het wordt als onbeleefd beschouwd om eten of drinken te weigeren. Het juiste antwoord op „Wil je nog iets?" is altijd „Ja" — minstens de eerste drie keer.

Tradities & Feesten

• Kukeri (januari/februari): Gemaskerde mannen in harige kostuums met enorme bellen dansen door de dorpen om kwade geesten te verdrijven en vruchtbaarheid te brengen. De handgesneden houten maskers zijn kunstwerken en UNESCO-immaterieel cultureel erfgoed. Vooral indrukwekkend in Pernik (Surva Festival, eind januari) en Shiroka Laka.
• Baba Marta (1 maart): Bulgaren geven elkaar op 1 maart Martenizi — kleine rood-witte bandjes en figuren die aan de kleding worden bevestigd en gezondheid en geluk brengen. Men draagt ze totdat men de eerste ooievaar of bloeiende boom ziet, en hangt ze dan aan een tak. Heel Bulgarije is in maart rood-wit versierd.
• Nestinari (vuurdans): In enkele dorpen van het Strandzha-gebergte (dicht bij de Turkse grens) dansen mensen blootsvoets over gloeiende kolen — een eeuwenoude Thracische gewoonte die met christelijke elementen is versmolten. UNESCO-immaterieel cultureel erfgoed.
• Georgidag (6 mei): De belangrijkste feestdag op het platteland van Bulgarije — een heel lam wordt gegrild (een offer aan de heilige Georg), families komen samen, en in de bergen begint traditioneel de alpenweide.

Bulgarije heeft de wereld een van de belangrijkste culturele geschenken gegeven: het cyrillische schrift. De broers Cyrillus en Methodius ontwikkelden in de 9e eeuw het glagolitische alfabet voor de Slavische liturgie, maar het huidige cyrillische alfabet werd door hun leerlingen in Bulgarije — vooral aan de School van Preslav en de School van Ohrid — verder ontwikkeld en verspreid.

Tegenwoordig gebruiken meer dan 250 miljoen mensen het cyrillische schrift: Russen, Oekraïners, Serviërs, Macedoniërs, Mongolen en vele anderen. In Bulgarije is het cyrillische schrift niet alleen een alfabet, maar ook een nationaal symbool. De 24e mei is een feestdag ter ere van het cyrillische schrift en de cultuur — scholen en steden vieren met bloemen, parades en zang.

Cyrillisch voor reizigers

Het goede nieuws: In toeristische gebieden zijn borden meestal tweetalig (cyrillisch en Latijns). In landelijke gebieden kan het echter zijn dat verkeersborden, busroosters en menu's alleen in het cyrillisch zijn. Een paar letters leren maakt het verblijf aanzienlijk eenvoudiger:

Tip: De Google-Translate-app met camerafunctie kan cyrillische borden in realtime vertalen — onmisbaar op het platteland.